Jaszczurki w Polsce – kogo możesz spotkać w ogrodzie.

Ostatnio zaktualizowano: 2026-08-25

W Polsce najczęściej spotkasz jaszczurkę zwinkę i jaszczurkę żyworodną, a w ogrodzie także padalca – beznogą jaszczurkę myloną z wężem. Wszystkie dziko żyjące gady są objęte ochroną gatunkową, dlatego nie wolno ich chwytać, przenosić ani zabierać do domu.

Polskie jaszczurki są pożytecznymi mieszkańcami ogrodu. Polują na owady, pająki, ślimaki i inne drobne bezkręgowce, a do aktywności potrzebują słońca oraz bezpiecznych kryjówek. Najłatwiej zauważyć je od wiosny do wczesnej jesieni, gdy wygrzewają się na kamieniach, drewnie, skarpach i przy obrzeżach rabat.

Jakie jaszczurki występują w Polsce?

Do gatunków jaszczurek występujących w Polsce należą przede wszystkim jaszczurka zwinka i jaszczurka żyworodna. W szerszym ujęciu do jaszczurek zalicza się również padalce, mimo że nie mają nóg. Jaszczurka zielona jest w Polsce skrajnie rzadka i związana z nielicznymi, historycznymi lub lokalnymi stwierdzeniami, natomiast jaszczurka murowa występuje tylko punktowo, między innymi na Dolnym Śląsku.

Jaka jaszczurka mieszka w ogrodzie?

Najbardziej prawdopodobnym gościem jest jaszczurka zwinka. Wybiera ogród z odkrytymi, nagrzewającymi się miejscami oraz szczelinami, do których może błyskawicznie uciec. Jaszczurka żyworodna pojawi się częściej tam, gdzie podłoże jest wilgotniejsze i ogród graniczy z łąką, lasem albo rowem. Padalec preferuje osłonięte miejsca z opadłymi liśćmi, korą i martwym drewnem.

Jaszczurka nie niszczy roślin, nie gryzie ludzi i nie jest szkodnikiem. Jej obecność świadczy zwykle o tym, że ogród ma różnorodne mikrośrodowiska oraz bazę pokarmową złożoną z bezkręgowców.

Jak odróżnić jaszczurkę od padalca i węża?

Jaszczurka zwinka i żyworodna mają cztery nogi oraz wyraźnie oddzieloną głowę. Padalec wygląda jak wąż, ale ma powieki i może mrugać, a jego ciało jest bardziej jednolite i mniej giętkie niż ciało zaskrońca czy żmii. Żmija zygzakowata ma zwykle ciemny zygzak na grzbiecie, lecz przy każdym niepewnym rozpoznaniu najlepiej zachować odstęp i pozwolić zwierzęciu odejść.

Co jedzą polskie jaszczurki?

Jaszczurki żyjące w Polsce są głównie mięsożerne. Jaszczurka zwinka zjada owady, pająki, larwy i wijy. Jaszczurka żyworodna poluje na podobne drobne bezkręgowce. Padalec jest szczególnie cennym sprzymierzeńcem ogrodnika, ponieważ zjada nagie ślimaki, dżdżownice i owady. Nie należy ich dokarmiać ani zostawiać mleka, pieczywa czy karmy dla kota – taki pokarm im szkodzi albo przyciąga drapieżniki.

Dlaczego jaszczurka odrzuca ogon?

Jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna i padalec mogą odrzucić fragment ogona podczas ucieczki przed drapieżnikiem. Poruszający się ogon odwraca uwagę napastnika, a zwierzę zyskuje czas na schowanie się. Ogon częściowo odrasta, ale jego nowa część zwykle różni się kolorem i budową od pierwotnej. Nie wolno brać jaszczurki do ręki ani łapać jej za ogon, ponieważ może to doprowadzić do urazu lub utraty ogona.

Jak pomóc jaszczurkom w ogrodzie?

• Zostaw niewielki stos kamieni, gałęzi lub kawałków drewna w spokojnym, nasłonecznionym miejscu.
• Ułóż kilka płaskich kamieni tak, aby zwierzęta mogły się pod nimi schować i na nich wygrzewać.
• Ogranicz stosowanie chemicznych środków owadobójczych i preparatów na ślimaki.
• Przed koszeniem wysokiej trawy, przenoszeniem desek lub rozbieraniem kompostu sprawdź, czy nie kryje się tam gad.
• Zabezpiecz głębokie studzienki, oczka i zbiorniki stromym wyjściem z kamieni lub deski.
• Trzymaj kota pod kontrolą, zwłaszcza w pobliżu kryjówek jaszczurek.

Czy jaszczurki w Polsce są chronione?

Tak. Jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna i padalec podlegają w Polsce ochronie częściowej, a jaszczurka zielona ochronie ścisłej. Zakazane jest umyślne chwytanie, zabijanie, okaleczanie, przetrzymywanie i niszczenie miejsc rozrodu dzikich gadów. Jeśli jaszczurka przypadkowo znajdzie się w domu lub studzience, można umożliwić jej samodzielne wyjście; przy zwierzęciu rannym należy skontaktować się z lokalnym ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt albo strażą miejską.

Jak fotografować jaszczurki?

Fotografuj z dystansu, najlepiej rano lub późnym popołudniem, gdy gad wygrzewa się, ale nie jest przegrzany. Podejdź powoli, nie zasłaniaj zwierzęciu drogi do kryjówki i nie przesuwaj kamieni tylko po to, by uzyskać zdjęcie. Obiektyw o dłuższej ogniskowej pozwala wykonać kadr bez płoszenia jaszczurki i bez ingerowania w jej naturalne zachowanie.

Dlaczego jaszczurki znikają na zimę?

Polskie jaszczurki są zmiennocieplne, więc jesienią chowają się w norach, szczelinach, pod korzeniami i podziemnych kryjówkach. Zimują tam do ocieplenia wiosną. Nie należy rozkopywać takich miejsc ani przenosić zimującego gada do ogrzewanego pomieszczenia, ponieważ nagła zmiana temperatury zaburza jego naturalny cykl życia.

Powiązane wpisy:

Padalec a zaskroniec – jak je odróżnić? Naturalny wróg mrówek – Dowiedz się, jakie metody są skuteczne w zwalczaniu mrówek w ogrodzie. Kody na Paragonach: Gdzie Jest Kod Paysafecard, Netflix i Plus? Jak rozmnożyć filodendron z liścia – Sprawdzone Tipsy Ptaki w karmniku Zwierzęta w ogrodzie – ptaki, jeże, pszczoły i szkodniki. Jak przyciągnąć i chronić Kosiarka ręczna bębnowa – ranking modeli i dla kogo się sprawdzi